Układy zbiorowe pracy na nowych zasadach
Wraz z wejściem w życie 13 grudnia 2025 r. ustawy z 5 listopada 2025 r. o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych uproszczono i unowocześniono zasady zawierania, ewidencjonowania oraz udostępniania układów zbiorowych pracy.
Nowe przepisy zastąpiły dotychczasowe regulacje Kodeksu pracy, tworząc kompleksowy i autonomiczny system, który porządkuje zasady dialogu między pracodawcami a stroną związkową. Reformę przeprowadzono w oparciu o konstytucyjne prawo do rokowań zbiorowych oraz postulaty partnerów społecznych, a także w celu wdrożenia dyrektywy UE dotyczącej adekwatnych wynagrodzeń minimalnych. Zmiany obejmują m.in. poszerzenie definicji stron zawierających układ oraz możliwość objęcia nim wszystkich osób wykonujących pracę zarobkową, nie tylko pracowników w rozumieniu Kodeksu pracy. Jednocześnie otwarto katalog spraw, które mogą być regulowane w układach zbiorowych, umożliwiając stronom ujęcie w sposób bezwzględnie obowiązujący zarówno tradycyjnych obszarów, jak warunki wynagradzania czy normy czasu pracy, jak i nowych zagadnień, takich jak godzenie życia zawodowego i prywatnego, zarządzanie wiekiem, przeciwdziałanie mobbingowi, naruszeniu godności czy naruszeniu zasady równego traktowania. Niezmiennie obowiązuje zasada korzystności – postanowienia mniej korzystne niż przepisy prawa pracy są z mocy prawa nieważne.
Kluczową zmianą jest całkowita rezygnacja z dotychczasowej procedury rejestracji układów na rzecz prostego i w pełni elektronicznego zgłaszania ich do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy (KEUZP). Nowy system teleinformatyczny, prowadzony przez ministra właściwego do spraw pracy, ma zapewnić przejrzystość i powszechny dostęp do informacji o układach zbiorowych. Zgłoszenie polegać będzie na wprowadzeniu danych i dołączeniu cyfrowego odwzorowania układu lub protokołu dodatkowego. Minister nie będzie dokonywał weryfikacji prawnej treści dokumentów – zgłoszenie zostanie uznane za prawidłowe z chwilą nadania numeru ewidencyjnego. Układ będzie mógł wejść w życie nie wcześniej niż w dniu zgłoszenia. Do czasu utworzenia KEUZP, co powinno nastąpić w ciągu dwóch lat od wejścia ustawy w życie, zgłoszenia należy przekazywać ministrowi drogą elektroniczną.
Nowa ustawa porządkuje także zasady obowiązywania i rozwiązywania układów, a ponadto wprowadza katalog czynów stanowiących przestępstwo lub wykroczenie, co wzmacnia ochronę praw stron rokowań i zwiększa odpowiedzialność za prawidłowe stosowanie przepisów. Dzięki przyjętym rozwiązaniom ustawodawca dąży do odbudowy roli układów zbiorowych pracy w kształtowaniu warunków zatrudnienia, zwiększenia stabilności dialogu społecznego i upowszechnienia rokowań zbiorowych zgodnie z europejskimi standardami.